راز قد بلندی

آمارها نشان مي‌دهد 14 درصد از مجموع انرژي دريافتي نوجوانان پسر و 15 درصد از كل انرژي دريافتي نوجوانان دختر از نوشابههاي گازدار و آبميوههاي آماده تامين مي شود.
سارا حسنلو
تابستان هم گذشت و چند روزي بيشتر به شروع ماه مهر و باز شدن مدرسهها نمانده است. دوباره مدرسه و درس شروع مي‌شود و البته زود از خواب بيدار شدن‌ها، خواب آلود صبحانه خوردنها و اصرار والدين براي برداشتن تغذيه و خوردن آنها در مدرسه هم دوباره از سر گرفته مي‌شود.
اما به راستي دو يا سه زنگ تفريح 15 دقيقه‌اي مگر چقدر اهميت دارند كه اين همه در مورد كيفيت و نوع تغذيه بچه‌ها حساسيت به خرج داده مي‌شود و متخصصين تغذيه تا اين حد به آن بها مي‌دهند؟

تغذيه نامناسب و كوتاهي قد
از آنجايي كه بچهها بيش از يك سوم روز را در مدارس مي‌گذارانند، نوع غذايي كه در مدرسه دريافت مي‌كنند در سلامت آنها تاثير مهمي دارد. آنها وعدههاي مهمي چون ميان وعدههاي صبحگاهي كه اغلب به جاي صبحانه مصرف مي‌شوند و نيز ناهار را در مدرسه ميل مي‌كنند و همين مسئله، توجه زياد متخصصين را به نوع غذايي كه آنها دريافت مي‌كنند بيشتر مي‌كند.
يكي از معضلات دوران كودكي، چاقي در اين گروه سني است كه زمينه ساز چاقي در بزرگسالي است و مشكلات روانشناختي نظير عدم خودباوري، كاهش معاشرت، افزايش چربي خون، فشار خون و افزايش احتمال ديابت را به دنبال دارد. در اين سنين كم وزني و لاغري نيز خيلي بيشتر از چاقي ديده مي‌شود كه نتيجه آن، نارسايي رشد و كاهش قدرت تمركز و يادگيري بچه‌ها است و موفقيت آنها را در درس و امتحانات كاهش مي‌دهد. نوع مواد غذايي كه كودك در ميان‌وعده‌هاي صبحگاهي در ميان همسن و سالانش دريافت مي‌كند، مي‌تواند به تدريج اين مشكلا‌ت را كاهش دهد.
كوتاهي قد، مشكل ديگري است كه رابطه مستقيمي با تغذيه نادرست دارد. دكتر كيمياگر در اين رابطه مي‌گويد: <قد از جمله معيارهايي ست كه وضعيت تغذيه‌اي افراد را در درازمدت نشان مي‌دهد. بسياري از خانوادهها در تلاش هستند تا بچههايشان قدي بلند داشته باشند و به اين دليل نزد هزاران متخصص مي‌روند و نظر آنها را در اين رابطه جويا مي‌شوند. به‌طور كلي مواد مغذي نظير كلسيم، آهن، روي، پروتئين و ويتامين A نقش موثري در رشد قدي بچهها داشته و مصرف منظم مواد غذايي نظير انواع گوشت‌ها و ماهي، انواع لبنيات، ميوهها و سبزي‌جات اين تاثير را بيشتر مي‌كند.>
در دوران بلوغ به دليل جهش رشدي، نياز به مواد مغذي افزايش مي يابد، اما در اغلب موارد اين نيازها با تغيير عادات غذايي تامين نشده و در بسياري از موارد كمبودهاي تغذيه‌اي ديده مي‌شود.
در اين دوران املاحي چون كلسيم، آهن، روي و منيزيم هم بايد به ميزان دو برابر دريافت شوند، اتفاقي كه معمولا‌ رخ نمي‌دهد. وضع وقتي بدتر مي‌شود كه بدانيم 14 درصد از مجموع انرژي دريافتي نوجوانان پسر و 15 درصد از كل انرژي دريافتي نوجوانان دختر از نوشابههاي گازدار و آبميوههاي آماده تامين مي شود.
همچنين نياز به اسيد فوليك و ويتامين‌هاي گروه B و نيز ويتامين‌هاي A،C و‌E براي‌رشد بافت‌هاي جديد به شدت بالا مي رود و در نتيجه نياز به مصرف ميوهها و سبزيجات چندين برابر مي‌شود. در اين ميان عواملي نظير خوردن وعدههاي غذايي نامناسب، كم خوردن غذا، خارج از خانه غذا خوردن به ويژه در فصل مدرسه‌ها و... كمبود اين مواد مغذي را افزايش مي‌دهد. در نتيجه دادن آموزش به اين سنين در جهت اصلاح عادات غذايي بسيار موثر خواهد بود.
بوفه مدرسه از جمله مكان‌هايي است كه در سلامت تغذيه اي بچهها در هر گروه سني تاثير فراواني دارد. درواقع اگر پول توجيبي بچه ها اجازه دهد، ترجيح مي دهند اصلا از خانه غذايي نياورند و همه ميان وعدههاي خود را با خوراكيهاي بوفه تامين كنند.
مطالعات نشان مي‌دهد كه در اغلب غذاهاي آماده، اسيد فوليك، آهن، كلسيم و ويتامين‌A به ندرت ديده مي شود. به علاوه ميزان ويتامين‌C در اين غذاها بسيار كم است و اغلب، 50 درصد از كالري اين غذاها از گروه چربيها تامين مي شود، كه مصرف مداوم آنها چاقي را هم به دنبال دارد. جالب است بدانيد كه در سال‌هاي نوجواني بيش از يك‌صد هزار غذاي تبليغي از نظر بچهها مي گذرد كه اكثر آنها از چربي فراوان و كربوهيدراتهاي ساده تشكيل شده اند و بيش از 65 درصد آنها را نوشيدنيها و شيرينيها تشكيل مي دهند. بيش از 80 درصد مواد غذايي كه در بوفههاي مدارس به فروش مي‌رسند نيز از همين گروه مواد غذايي هستند.
دكتر مسعود كيمياگردر مورد بوفه‌هاي مدارس مي گويد: <بوفههاي مدارس هم يك فرصت هستند و هم يك تهديد. فرصت هستند از اين نظر كه با فروش شير، كيك، بيسكوئيت، انواع آبميوههاي تازه (به شرطي كه در خود مدرسه آبميوههاي طبيعي تهيه شود ) و خود ميوههاي تازه، مي‌توانند اثرات بسياري را در سلامت بچهها داشته باشند اما از سوي ديگر با فروش مواد غذايي كم ارزش و يا حتي بي‌ارزش مي‌توانند سلامتي آنها را به مخاطره بياندازند.>
در مطالعه‌اي كه در سال 2003 در دانشگاه كاليفرنيا به انجام رسيد،معلوم شد بچه‌هاي دبستاني بيشترين مواد غذايي چرب را در مدرسه و بوفهها تهيه مي‌كنند و تخمين زده شد كه هر بچه،26 گرم چربي را در زنگهاي تفريح از بوفهها دريافت‌ مي‌كند. اين ميزان در يك رژيم غذايي سالم بايد معادل 20 باشد. در ضمن كودك در هنگام ناهار، از غذاهايي كه در مدرسه به فروش مي رسند،31 گرم چربي دريافت مي‌كند در حالي كه اگر اين غذاها در منزل تهيه شود چربي دريافتي به 21 گرم تقليل مي يابد. مطالعه ديگري هم كه در سال 2004 در مركز علوم ايالات متحده به انجام رسيد، نشان داد قسمت بزرگي از مواد غذايي كه در بوفه مدارس به فروش مي‌رسد، مواد غذايي پرچرب و نوشيدنيهاي شيرين است. از آن بدتر اين كه 75 درصد از نوشيدنيها را نوشيدنيهاي گازدار شيرين و آبميوه‌هاي آماده و 80 درصد از مواد غذايي را انواع آبنباتها، چيپس و انواع شيريني جات تشكيل مي دهند. اين درحالي است كه بچهها در مقاطع راهنمايي، كمترين مقدار ميوهها، سبزيجات و شير و بيشترين مصرف انواع نوشيدنيهاي شيرين و سبزيجات پر چرب نظير سيب زميني سرخ كرده را دارند.

‌چند نكته ساده
بسياري از خانوادهها تصور مي كنند كه آوردن غذا از خانه كافي است، در حالي كه آنها سخت در اشتباه هستند. خيلي وقت ها با اينكه بچه‌ها از خانه غذا مي آورند، اما تحت تاثير دوستانشان در مدرسه غذايي را كه از خانه آورده‌اند مصرف نمي‌كنند و با پول توجيبي خود‌، از بوفه خريد مي كنند. به علاوه غذاهايي كه از خانه آورده مي‌شوند به دليل محدوديت از تنوع چنداني برخوردار نيستند و گاهي اصلا اشتهاي بچه‌ها را برنمي انگيزند. والدين بايد توجه داشته باشند كه از مواد غذايي مورد علاقه بچهها استفاده كنند و ساندويچها و ميوههايي را كه بچهها بيشتر ترجيح مي‌دهند، برا ي تغذيه آنها بگذارند. دكتر كيمياگر در اين رابطه مي‌گويد: <از جمله بهترين ساندويچهايي كه مي‌توان براي دانش‌آموزان تهيه كرد، ساندويچ مرغ، همبرگر و تخم‌مرغ است كه در كنار سبزيجات و ميوهها مي‌تواند يك وعده غذايي كامل را تشكيل دهد.>
توجه داشته باشيد كه در غذاهايي كه براي مدرسه فرزندانتان تهيه مي كنيد از هر 5 گروه غذايي يعني، غلات كامل، ميوهها، سبزيها، پروتئينها و غذاهايي كه سرشار از كلسيم هستند مانند لبنيات، وجود داشته باشد. از آنجايي كه بچهها وقت زيادي براي خوردن غذا صرف نمي‌كنند، پس بايد از غذاهايي كه در حجم كم بيشترين ميزان مواد مغذي را دارند استفاده كنيد. براي مثال، مصرف يك ساندويچ مرغ كه در آن از سبزيجاتي نظير كاهو و گوجه فرنگي استفاده شده است به همراه يك عدد سيب در زمان ناهار، بسيار مغذي است. به علاوه براي ميان وعدهها مي توانيد نان‌هاي تست شده به همراه كره بادام زميني و كمي مربا و يك شير پاكتي معادل يك ليوان، انواع مغزها به ميزان يك مشت و انواع ميوهها را در نظر بگيريد. در ضمن، مصرف هفته‌اي يكبار از انواع شيريني‌جات و نوشيدنيهاي مورد علاقه بچهها نه تنها ضرري ندارد بلكهآنها را از مصرف بيش از اندازه شيريني‌جات باز مي‌دارد.

نظرات ()